Wat als donker en griezelen net wat te veel wordt?

Wanneer het sneller donker wordt en Halloween dichterbij komt, kunnen sommige kinderen meer angst ervaren. Ze schrikken sneller van verklede mensen, enge versiering of het donker buiten. Dat is niet vreemd. Angst is een normale emotie, maar kinderen hebben volwassenen nodig om ermee te leren omgaan.

Onderzoek laat zien dat kinderen het meest geholpen zijn wanneer volwassenen gevoelens opmerken en erkennen, rust bieden en samen zoeken naar haalbare manieren om met die spanning om te gaan. Daarbij kan ook spel helpend zijn: via fantasiespel kunnen kinderen iets spannends verkennen op een veilige afstand en er meer vat op krijgen.

Waarom net deze periode extra spannend kan zijn

Voor jonge kinderen lopen fantasie en werkelijkheid nog vaker door elkaar dan voor volwassenen. Wat voor volwassenen “maar versiering” is, kan voor een kind heel echt aanvoelen. Ook het donker, onverwachte geluiden, maskers en plotselinge prikkels maken de spanning groter. Sommige kinderen zijn daar gevoeliger voor dan andere. Temperament, leeftijd, eerdere ervaringen en vermoeidheid spelen allemaal mee.

Dat betekent ook: er is geen reden om angst te minimaliseren of te vergelijken. Wat voor het ene kind leuk en spannend is, kan voor het andere kind te veel zijn.

Een eenvoudige aanpak in 4 stappen

1. Benoem wat je ziet

Zeg bijvoorbeeld:

• “Ik zie dat je schrikt.”
• “Dat voelt spannend voor jou.”
• “Jij vindt die verkleedkleren precies een beetje eng.”

Door woorden te geven aan wat een kind voelt, help je het om emoties beter te herkennen en te begrijpen. Dat is een eerste stap in emotieregulatie. Een kind dat zich gezien voelt, kan vaak makkelijker weer tot rust komen.

2. Erken de angst

Je hoeft de angst niet weg te praten. Beter is bijvoorbeeld:

• “Het is oké dat je dit spannend vindt.”
• “Sommige kinderen vinden dit leuk, andere kinderen eng.”
• “We kijken samen wat jij nodig hebt.”

Dat werkt meestal beter dan zeggen: “Je hoeft niet bang te zijn” of “Dat is toch niet eng.” Zulke reacties zijn vaak goed bedoeld, maar helpen een kind niet altijd vooruit. Het gevoel verdwijnt er niet door, en een kind kan het idee krijgen dat er geen ruimte is voor wat het ervaart.

Erkennen is niet hetzelfde als bevestigen dat iets echt gevaarlijk is. Je zegt niet: “Ja, dat monster is eng,” maar wel: “Ik zie dat jij hiervan schrikt.”

3. Gebruik fantasiespel om vat te krijgen op angst

Fantasiespel kan kinderen helpen om angst kleiner en hanteerbaarder te maken. In spel krijgen ze meer controle over wat spannend voelt. Een heks, monster of spook wordt dan niet alleen iets om bang voor te zijn, maar ook iets om mee te spelen, na te bootsen en zelf vorm aan te geven.

Denk aan:

• verkleden als heks, spook, pompoen of superheld;
• rollenspel waarbij het kind zelf de enge figuur speelt;
• Een lekkere vampierenpizza maken;
• samen een “eng” personage grappig maken;
• een monster in een boekje een gekke stem of onhandige eigenschappen geven;
• een tekening maken van iets engs en er daarna iets geks of zachts aan toevoegen.

Dat kan helpen omdat het kind verschuift van passief ondergaan naar actief vormgeven. Niet elk kind zal dat op dezelfde manier willen doen, maar voor veel kinderen is spel een natuurlijke manier om indrukken te verwerken.

Belangrijk is wel: het spel moet aansluiten bij wat het kind aankan. Forceren werkt averechts. Als een kind nog niet wil verkleden of spelen rond een spannend thema, dan is observeren of erover praten ook al voldoende.

4. Zoek samen naar kleine stapjes

Vraag bijvoorbeeld:

• “Wat zou helpen?”
• “Wil je eerst alleen kijken?”
• “Wil je dat ik meega?”

Kinderen leren meestal niet omgaan met angst door plots “eroverheen” te moeten. Wat beter werkt, is stapsgewijs oefenen, met voldoende veiligheid en steun. Kleine stapjes geven vertrouwen en vergroten het gevoel van competentie.

Dat kan er zo uitzien:

• eerst vanop afstand kijken naar Halloweenversiering en pas daarna samen dichterbij gaan;
• eerst zonder verkleedkleren oefenen en dan later een eenvoudig of minder spannend kostuum kiezen;

Het is belangrijk om altijd vooraf af te spreken dat het kind altijd even mag stoppen.

Zo leert een kind: “Ik kan spanning voelen én toch verder doen, op mijn tempo.”

Angst in de donkere dagen of rond Halloween is op zich niet ongewoon. Kinderen hebben dan vooral nood aan volwassenen die rustig blijven, hun gevoel serieus nemen en helpen om stap voor stap weer grip te krijgen. Niet door angst weg te praten, maar door nabij te zijn, mee te reguleren en samen kleine haalbare stappen te zetten.